Fri12062019

Last updateThu, 28 Nov 2019 1pm

Font Size

Profile

Menu Style

Cpanel
Back You are here: Home Knjige i tekstovi ODABRANI TEKSTOVI DA LI SU ISLAM I TRŽIŠNA EKONOMIJA NESPOJIVI?

DA LI SU ISLAM I TRŽIŠNA EKONOMIJA NESPOJIVI?

Hišam El Musaui, doktor ekonomskih nauka i profesor naUniverzitetu Sultan Mulej Sliman, Beni Melal, Maroko
Nekoliko posmatrača muslimanskog svijeta tvrde da je nespojivost između islama itržišne ekonomije glavni razlog nerazvijenosti muslimanskih zemalja. Da bi jednatakva teorija bila vjerodostojna, principi islama treba da budu u suprotnosti saprincipima tržišne ekonomije. Da li je zaista tako?
Sloboda izbora i potraga za profitom
U islamu, ljudi se smatraju Božjim namjesnicima na zemlji čiji je zadatak dademonstriraju svoju dobrovoljnu pokornost. Taj zadatak je nemoguće zamisliti bezslobode izbora između dobra i zla slijedeći svoju slobodnu volju:
"nema prisile uvjeri"
(Kur'an, 2:256). Ta sloboda izbora se ne svodi samo na ono što se tiče vjere, jeru islamu nema nikakvog neslaganja između molitve i potrage za profitom. Ta potragaza profitom se čak i podstiče, pod uslovom da aktivnost bude zakonita i moralna.
"Akada se molitva obavi, onda se po zemlji raziđite i Allahovu blagodat tražite i Allahamnogo spominjite da biste postigli što želite"
(62:10). Osim toga, rad se u islamu veliča onoliko koliko i molitva.U svom izvornom obliku, sloboda izbora je očuvana u Islamu zahvaljujući tradicijiograničavanja veličine države. I zaista, ne postoji obavezan porez koji bi primoraoslobodni izbor pojedinaca (jer je zekat samo obavezna milostinja). Božiji Poslanik je1


ograničio obim državne intervencije na borbu protiv prevara, koja spada u oblastpravosuđa. Slično tome, na početku islama, sistem zlatne podloge je ograničavaomogućnost manipulisanja valutama, a time i kontrolu nad slobodnim izborom ljudi,tako što je onemogućavao vođenje inflatorne politike.
Pravna država i ugovori
Privatno vlasništvo u islamu nije samo priznato, nego je i sveto:
"Ne proždiriteimovinu jedan drugoga na nepošten način..."
(2:188). Tako je tokom svog posljednjeghodočašća Božiji Poslanik insistirao na poštovanju privatnog vlasništva smatrajući gakao uslov vjere:
"O ljudi, vaš život i vaša imovina su neprikosnoveni sve dok nedođete pred vašeg Gospodara..."
Pravna država je bila poštovana na početku islama,kada je prvi halifa Ebu Bekr objasnio da ljudi moraju da ga slijede samo ukoliko senjegove odluke ne budu suprotstavljale Kur'anu i praksi Božijeg Poslanika. To prijesvega znači da on nije bio iznad zakona, kao i da je bio odgovoran pred svojimpodanicima. Ova tradicija, koja se kasnije izgubila, takođe se odražavala i u podjeli vlasti, jer su sudije bile zaista nezavisne. Poštovanje zakonitih ugovora je u islamusveto, jer svaki musliman koji ne poštuje svoje obveze prema drugima ne samo dasnosi odgovornost za neispunjavanje građanske dužnosti, nego i božanske:
"Ovjernici! Ispunjavajte svoje obaveze!"
(5:1)
Slobodna konkurencija
U Islamu, tržišna konkurencija je očuvana uz pomoć ograničavanja intervencije nacijenama. Božiji Poslanik je izričito zabranio kontrolisanje cijena:
"Bog je Onaj Koji određuje cijene, zadržava i širi; On je Opskrbljivač."
Muhtasib, tj. državnipredstavnik koji se bavi posmatranjem normalnog funkcionisanja tržišta, ne smije na bilo koji način mijenjati cijene. Drugim riječima, regulisanje tržišta mora se svoditisamo na spriječavanje prevara i dopuštanje da zakoni ponude i potražnje određujucijene. Božiji Poslanik je takođe izričito zabranio monopol jer on dovodi do povećanjacijena i opadanja kupovne moći:
"Onaj ko drži monopol je griješnik."
Zašto se onda tako skrenulo s puta?
Nekoliko faktora je dovelo do odstupanja od islamske tradicije koja ide u koristtržišne ekonomije, a to su uglavnom stagnacija islamskog prava i pogrešan izborekonomske politike. U zatvaranju vrata "idžtihada" iz desetog vijeka nalazi se2

objašnjenje zašto je islamski zakon postao prepreka ekonomskom razvoju (TimurKuran, 2010). Iako je on na početku pratio razvoj privatnog preduzetništva i slobodnetrgovine, islamski zakon je potpuno ostavljen po strani nakon što su se pojavilepolitičke i vjerske strukture koje su blokirale svaki pokušaj reforme i inovacije. I dok su Evropljani ponovo preuzeli, krajem 15. vijeka, izvorne principe koji podstičuslobodno tržište, zahvaljujući školi iz Salamanke, muslimani su se od njih udaljili izapali u asketizam i državni intervencionizam.Kolonizacija, a naročito ona koju su sproveli Francuzi i Španci, stvorila je neku vrstuzavisnosti u islamskim zemljama jer su muslimani naslijedili tradiciju građanskogzakonika i veoma centralizovane države. Ovo nasljedstvo je uticalo na izbormuslimanskih lidera neposredno nakon sticanja nezavisnosti i oni su se veomaudaljili od puta tržišne ekonomije. Ovaj izbor je takođe bio pod uticajem intelektualneatmosfere u vrijeme kada su ljudi vjerovali u ispravnost socijalističkog modela, a da nine spominjemo geopolitička razmatranja u kontekstu hladnog rata u kome su sesukobili kapitalizam i socijalizam. Tako je većina arapskih i muslimanskih zemaljaodabrala ekonomiju pod kontrolom države putem nacionalizacije, ekspanzionističke budžetske politike, supstitucije uvoza, itd. Te politike nisu samo odvojile muslimaneod njihove tradicije, nego su ih i dovele u situaciju dužničke krize iz osamdesetihgodina. Nakon ove krize, oni su morali da slijede politiku liberalizacije koja je dovelado privatizacija sprovedenih neuspješno i na brzaka, gdje su državni monopolzamijenili privatni monopoli. To je sve pojačalo otpor i nepovjerenje međumuslimanima prema tržišnoj ekonomiji.Svi ovi politički potezi i istorijski događaji nemaju nikakve veze ni sa Kur'anom ni sasunetom. Prema tome, problem ne leži u nespojivosti islama i tržišne ekonomije,nego u odstupanju od tradicije ranog islama koji podržava tržišnu ekonomiju.
Prevela sa francuskog: Nataša Jevtović
http://www.unmondelibre.org/ElMoussaoui_Islam_marche_30041